نجات آب و برق با عادت‌های کوچک

روایت از همین‌جا آغاز می‌شود: از عادت‌های قدیمی که منابعمان را می‌بلعند؛ شهروندان می‌گویند هدررفت آب و برق، نه از کمبود امکانات، بلکه از سهل‌انگاری روزمره ناشی می‌شود؛ مثل چکه‌کردن شیر آبی که روزانه ۷ لیتر آب را هدر می‌دهد.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سیفار» به نقل از «سبلان ما»، روایت از همین‌جا شروع می‌شود؛ از یک عادت ساده که هر روز تکرار می‌کنیم و حواسمان نیست چقدر آب و انرژی از دست می‌رود. می‌گویند چکه‌کردن شیر آب، روزانه حدود ۷ لیتر آب را هدر می‌دهد؛ عددی که شاید کوچک به نظر برسد، اما وقتی در مقیاس یک ساختمان، یک محله و یک شهر جمع می‌شود، تبدیل به یک اتلاف بزرگ از منابع ملی می‌شود. همین منطق درباره برق هم صدق می‌کند: صرفه‌جویی فقط یک توصیه نیست، یک سبک زندگی برای «فردای روشن» است.

 با افزایش دمای هوا و بالارفتن مصرف برق در روزهای گرم سال، موضوع «مدیریت مصرف» دوباره به یکی از محورهای گفتگو در خانواده‌ها و محلات تبدیل شده است؛ گفتگویی که این‌بار فقط درباره کاهش هزینه قبض نیست، بلکه درباره پایداری شبکه، حفظ منابع و عبور کم‌هزینه‌تر از ساعات اوج مصرف است. در همین فضا، فعالان اجتماعی و گروهی از نوجوانان و جوانان استان اردبیل با تأکید بر نقش مشارکت عمومی، می‌گویند صرفه‌جویی یک رفتار مقطعی نیست و باید به یک فرهنگ روزمره تبدیل شود؛ فرهنگی که از خانه شروع می‌شود و اثرش را در مقیاس شهر نشان می‌دهد.

برق در تابستانِ اردبیل؛ «شهرِ بی کولر» هم به اصول مدیریت مصرف نیاز دارد

 اردبیل به‌عنوان شهری که به‌صورت سنتی «بدون کولر» شناخته می‌شود، سال‌ها الگوی مصرف متفاوتی نسبت به شهرهای گرمسیری داشته است؛ بااین‌حال، مشاهدات میدانی و روایت شهروندان نشان می‌دهد تعداد خانه‌هایی که در سال‌های اخیر به سمت استفاده از کولر (به‌ویژه در روزهای گرم‌تر تابستان) رفته‌اند، نسبت به گذشته افزایش یافته است. همین تغییر اگر در مقیاس محدود باشد - می‌تواند در ساعات اوج مصرف اثرگذار باشد و به همین دلیل، رعایت چند اصل ساده برای همان تعداد مشترک نیز ضروری است تا هم مصرف برق کنترل شود و هم فشار اضافی به شبکه وارد نشود.

 شهروندی در گفتگو با خبرنگار «سبلان ما»، می‌گوید: اردبیل مثل قبل خنک نیست؛ بعضی روزها واقعاً کولر لازم می‌شود، اما اگر درست استفاده نشود، مصرف را بالا می‌برد.

 یکی دیگر از ساکنان مناطق مرکزی شهر نیز معتقد است: کولر در اردبیل هنوز فراگیر نیست، ولی همان‌هایی که دارند باید یاد بگیرند چطور منطقی روشنش کنند؛ وگرنه همین تعداد کم هم در اوج بار اثر خودش را می‌گذارد.

 براین‌اساس، کارشناسان و فعالان حوزه انرژی توصیه می‌کنند خانواده‌هایی که از کولر استفاده می‌کنند، چند اصل را جدی بگیرند: نخست اینکه از روشن‌کردن کولر در ساعات اوج مصرف تا حد امکان خودداری شود و کارهای پرمصرف نیز به ساعات خلوت‌تر منتقل گردد. دوم، قبل از روشن‌کردن کولر، با اقداماتی مانند درزگیری در و پنجره‌ها و جلوگیری از ورود هوای گرم، شرایط خانه برای خنک ماندن آماده شود تا کولر مجبور به کارکرد مداوم و پرمصرف نباشد.

 همچنین استفاده از پرده، سایه‌بان و کنترل تابش مستقیم خورشید می‌تواند دمای داخل را کاهش دهد و مدت‌زمان کارکرد کولر را کم کند. در کنار این موارد، بهره‌گیری از نور طبیعی در روز و خاموش‌کردن چراغ‌ها و وسایل غیرضروری، به کاهش بار مصرف کمک می‌کند. برخی شهروندان نیز به تجربه نصب لامپ‌های سنسوردار حرکتی در راهروها و فضاهای مشترک اشاره می‌کنند و می‌گویند این اقدام ساده مانع روشن ماندن بی‌دلیل چراغ‌ها شده است.

 جمع‌بندی این بخش از روایت میدانی نشان می‌دهد حتی در شهری که کولر «الزام همگانی» ندارد، افزایش تدریجی استفاده از آن در سال‌های اخیر، ضرورت توجه به اصول مصرف بهینه را دوچندان کرده است؛ اصولی که از خانه آغاز می‌شود و در نهایت، به پایداری شبکه و عبور آرام‌تر از روزهای اوج مصرف کمک می‌کند.

 البته در این میان گفت و شنودهای شهروندان درباره چگونگی مدیریت مصرف انرژی یک جمله پر تکرار است: «درست مصرف کنیم تا فردایی روشن داشته باشیم.»؛ شهروندان می‌گویند مصداق این جمله در خانه روشن است؛ هنگام خروج از اتاق چراغ‌ها خاموش شود، وسایل غیرضروری از پریز کشیده شود و استفاده از دستگاه‌های پرمصرف در ساعات اوج مصرف به حداقل برسد. به تعبیر یکی از نوجوانان حاضر در برنامه‌های آگاهی‌بخش، سهم هر نفر شاید کم باشد، اما جمع سهم‌هاست که شهر را نجات می‌دهد.

آب؛ هدررفت خاموشی که هر روز تکرار می‌شود

 در کنار برق، آب نیز به‌عنوان یکی از حساس‌ترین منابع، موردتوجه شهروندان قرار گرفته است. شهروندان می‌گویند بسیاری از هدررفت‌ها نه از کمبود امکانات، بلکه از عادت‌های قدیمی می‌آید؛ عادت‌هایی که اگر اصلاح شود، نتیجه‌اش در کوتاه‌مدت قابل‌مشاهده است.

 در این میان، چکه‌کردن شیر آب نمونه‌ای از هدررفت خاموش است؛ هدررفتی که به گفته کارشناسان می‌تواند روزانه حدود ۷ لیتر آب را از بین ببرد. یک شهروند اردبیلی می‌گوید: «تا وقتی عددش را نشنیده بودم، فکر می‌کردم چکه چیز مهمی نیست. حالا هر جا شیر چکه کند، همان روز درستش می‌کنیم.

 در قالب «۵ عادت اشتباه» که شهروندان و فعالان این حوزه بر کنارگذاشتن آن تأکید دارند، نخستین مورد باز گذاشتن شیر آب هنگام مسواک‌زدن یا اصلاح است. برآوردها نشان می‌دهد اگر روزی دو بار و هر بار ۲ دقیقه آب باز بماند، حدود ۳۲ لیتر آب فقط در همین کار روزانه هدر می‌رود. شهروندی می‌گوید: قبلاً حواسم نبود؛ الان یا لیوان می‌گذارم یا شیر را می‌بندم. همین کار کوچک، وقتی هر روز تکرار شود، اثر دارد.»

 دومین مورد، دوش‌گرفتن طولانی است. گفته می‌شود دوش ۲۰ تا ۳۰ دقیقه‌ای می‌تواند بین ۲۴۰ تا ۴۰۰ لیتر مصرف ایجاد کند؛ درحالی‌که کاهش زمان حمام به حدود ۵ دقیقه، صرفه‌جویی چشمگیری به همراه دارد. سومین عادت اشتباه، شستن خودرو با شلنگ آب است؛ روشی که «صدها لیتر» آب را هدر می‌دهد. شهروندان می‌گویند با یک سطل آب نیز می‌توان خودرو را شست و حتی مصرف را تا ۸۰ درصد کاهش داد.

 چهارمین مورد، آبیاری نامناسب باغچه و فضای سبز است؛ به‌ویژه آبیاری در ظهر که باعث تبخیر می‌شود. برخی شهروندان همچنین به استفاده از آب شرب برای آبیاری اشاره کرده و آن را «اسراف بزرگ» می‌دانند؛ موضوعی که ضرورت تفکیک آب شرب از غیرشرب را یادآوری می‌کند. پنجمین محور، به عادت‌های کمتر دیده‌شده مربوط است؛ از جمله کمتر سراغ یخچال رفتن و نیز شستن لباس‌ها با آب سرد در مواردی که ممکن است. شهروندان معتقدند این موارد شاید کوچک به نظر برسد، اما در مجموع به کاهش مصرف انرژی و هزینه‌ها کمک می‌کند.

یک لیوان آب کمتر» در آشپزخانه؛ از توصیه تا اثر اجتماعی

 در بخش دیگری از این پویش، نگاه‌ها به آشپزخانه جلب شده است؛ جایی که آب «بی‌صدا» مصرف می‌شود. پرسش کلیدی این است: یک لیوان آب کمتر یعنی چه؟ شهروندان می‌گویند معنی‌اش این نیست که کسی تشنه بماند؛ معنی‌اش این است که شیر آب بی‌دلیل باز نماند و کارها با روش‌های درست‌تر انجام شود.

 یک بانوی خانه‌دار در گفتگو با خبرنگار «سبلان ما»، می‌گوید: قبلاً میوه را زیر آب باز می‌شستیم؛ الان یک کاسه آب می‌ریزیم، هم تمیز می‌شود هم مصرف خیلی فرق می‌کند.» شهروند دیگری می‌گوید: «ماشین ظرف‌شویی را نیمه‌پر روشن نمی‌کنیم. وقتی کامل باشد هم به‌صرفه‌تر است هم منطقی‌تر.

 بر اساس توصیه‌های مطرح‌شده، می‌توان با چند اقدام ساده مصرف آب در آشپزخانه را کاهش داد؛ از جمله شستن میوه‌ها در یک کاسه آب به‌جای زیر شیر باز، استفاده از ظرفیت کامل ماشین ظرف‌شویی، باز نکردن آب برای شستن تک‌تک ظرف‌ها و جمع‌کردن ظروف برای شست‌وشوی یک‌باره، کاهش تعداد ظروف با مدیریت پخت‌وپز و همچنین یخ‌زدایی غذا در یخچال به جای قراردادن آن زیر شیر آب. شهروندان می‌گویند همین رفتارهاست که «یک لیوان کمتر» را از شعار به عمل تبدیل می‌کند.

 از منظر تحلیلی، این نوع صرفه‌جویی‌ها وقتی اثر اجتماعی پیدا می‌کند که تکرار شود و جمعی شود. اگر هر خانواده روزانه فقط مقدار کمی آب را در آشپزخانه ذخیره کند، در مقیاس محله و شهر، تبدیل به حجمی قابل‌توجه می‌شود؛ حجمی که می‌تواند فشار بر منابع را کم کند و تاب‌آوری شهر را بالا ببرد. به تعبیر یکی از جوانان حاضر در برنامه‌های میدانی، «صرفه‌جویی یعنی کم‌کردن بی‌توجهی؛ همین.»

نقش نسل Z؛ از شعار تا سفیران اجتماعی صنعت برق

 در همین چارچوب، مدیر دفتر نظارت بر فروش و وصول مطالبات شرکت توزیع برق استان اردبیل نیز با تأکید بر نقش نسل جدید، گفت: «نسل جوان و نوجوان، سرمایه‌های انسانی ارزشمند جامعه هستند که به‌عنوان سفیران مهم صنعت برق، در زمینه مصرف بهینه انرژی در جامعه، نقش‌آفرین هستند.»

 اسماعیل بالازاده در گفتگو با  «سبلان ما»،  با بیان اینکه باید به نسل نوجوان و جوان برای ایفای مسئولیت اجتماعی «با رویکردهای جدید ارتباطی» بهای بیشتری داده شود، افزود: «در فرایندهای اجتماعی، این نقش باید پررنگ و تأثیرگذار باشد.»

 وی با اشاره به تأثیر مثبت نوجوانان و جوانان در تغییر الگوهای مصرف برای حفاظت از حامل‌های انرژی، بیان کرد: «مشارکت نسل زد در فرهنگ‌سازی و اشاعه فرهنگ صحیح مصرف انرژی، در بهبود وضعیت جامعه به‌خصوص برای نسل‌های آتی تأثیر بسزایی دارد.»

 مدیر دفتر نظارت بر فروش و وصول مطالبات شرکت توزیع برق استان اردبیل همچنین پایداری اقتصاد کشور، تضمین آینده فرزندان و سلامتی جامعه را متأثر از رعایت الگوی مصرف دانست و گفت: با پایان سال تحصیلی و شروع فصل تابستان، برگزاری محافل و نشست‌های مرتبط با مصرف بهینه انرژی و آگاه‌سازی جوانان و نوجوانان در مراکز آموزشی و فرهنگی باید در اولویت قرار گیرد.

 بالازاده با بیان اینکه اهمیت منابع انرژی باید برای دانش‌آموزان به‌عنوان آینده‌سازان کشور تبیین و تشریح شود، اضافه کرد: «همکاری همه مشترکین به‌خصوص مشترکین خانگی در ساعات اوج بار ایام تابستان، ضامن استمرار انرژی و پایداری شبکه برق خواهد بود.»

 وی در پایان با اشاره به برنامه‌های تشویقی توانیر اظهار کرد: مشترکانی که بتوانند از ابتدای خرداد تا پایان شهریورماه، میزان مصرف خود را نسبت به سال گذشته حداقل ۱۰ درصد کاهش دهند، از ۳۰ درصد تخفیف در صورت‌حساب بهای برق خود بهره‌مند خواهند شد؛ اقدامی که با هدف کاهش فشار بر شبکه و تضمین پایداری برق در روزهای گرم سال دنبال می‌شود.

 در مجموع، آنچه از روایت‌های میدانی شهروندان و تأکید مسئولان برمی‌آید این است که مدیریت مصرف، یک پروژه کوتاه‌مدت نیست؛ یک مسیر است. مسیری که از اصلاح عادت‌های روزانه شروع می‌شود و با فرهنگ‌سازی، به رفتار جمعی تبدیل می‌گردد؛ رفتاری که هم به اقتصاد خانواده و هم به محیط‌زیست و آینده شهر کمک می‌کند.

انتهای خبر/ خ