شهروند خبرنگار



تازه‌های سایت




آمارگیر

کد مطلب: 3220

شهرستان مغان (گرمی)

شهرستان مغان (گِرمی) یکی از شهرستان‌های استان اردبیل در ایران است. این شهرستان در شمال غربی کشور و شمال استان اردبیل بین ۳۸درجه و۵۰دقیقه تا ۳۹درجه و ۱۰دقیقه عرض شمالی از خط استوا و۴۷ درجه و ۲۵ دقیقه تا ۴۸درجه و ۱۲دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده‌است. مساحت شهرستان گرمی ۱۷۲۵٫۲ کیلومتر مربع می‌باشد که معادل بیست درصد مساحت کل مغان و ۶/۹ درصد مساحت استان اردبیل می‌باشد.

تاریخچه و وجه تسمیه گئرمی

برخی آن را از واژه گئرامنه به معنی چند عشیره که دارای چراگاه مشترک می‌باشند و به رئیس آنان گئرامنی می‌گفتند، میدانند. تعداد دیگری اعتقاد دارند این شهر در زمان بابک خرمدین بذ یا بذین داشته‌است و محل آنرا بین محله قلعه باشی و روستای اله درق میدانند وقلعه دئیو قالاسی را قلعه بذ می دانند. برخی ازمورخان معتقدند این خطه از قدیم محل زندگی چند زنتو از پارتها بوده و واژه گئرمی در گویش پارتها یک واژه مقدس بوده ووجود گورهای خمره‌ای را دلیل می‌آورند. مورخان ومحققان دیگری معتقدند این واژه از واژه‌های سومری بوده واز دوقسمت ((گئر)) و ((می)) تشکیل شده‌است گئر به معنی آبادی وجای مشخص ویا خانه و می به معنی قوانین آسمانی پس گئرمی یعنی خانه قوانین ودستورات آسمانی. نامیدن شهر بخاطر قبیله چم که از یمن به این خطه کوچیده‌اند ودر بین اهالی شهر به حسنلو مشهور هستند ریشه در تعصبات قومی داشته وخالی از واقعیت می‌باشد چراکه این قبیله ۲۰۰الی۳۰۰سال است که به این شهر کوچ کرده‌اند وپیران آن خودرا متعلق به سرزمین یمن وبعضی هایشان متعلق به اطراف بصره می‌دانستند.

جغرافیا و طبیعت

این شهرستان طبق آخرین تقسیمات کشوری دارای دو شهر، سه بخش و 9 دهستان است و وسعت آن هزار و 752 کیلومتر مربع است و 96 کیلومتر با کشور آذربایجان مرز مشترک دارد و با شهرهای بیله‌سوار، پارس‌‌آباد، مشکین‌شهر و اهر همسایه است.

آب و هوای این شهرستان در بهار، تابستان و پاییز معتدل و در زمستان به سبب کوهستانی بودن سرد است. منطقه گرمی از کهن‌ترین مناطق مسکونی آذربایجان و بنای اولیه آن توسط تیره‌هایی از قوم پارت (اشکانی) گذاشته شده است و در ادوار بعدی نیز به همین سبب اهمیت سوق‌الجیشی خود را حفظ کرده است.

شهر گرمی بیش از 228 اثر تاریخی و باستانی دارد که شناخته شده و به ثبت رسیده است و بر اساس تحقیقات باستان‌شناسان در قدیم‌الایام یکی از مراکز عمده استقرار اشکانیان بوده است. بر اساس اظهارات اهالی مسن این شهر، گرمی قبلاً محل سکونت عشایر کوچ‌نشین بوده و به خاطر مناسب بودن شرایط جوی از این محل به عنوان قشلاق استفاده می‌شده است.

 تپه باستانی خرمن شیخ‌لر بخش مورال که به دوره قبل از اسلام و دوران حکومت اشکانیان برمی‌گردد، گورهای اشکانی گرمی به شکل مکعب مستطیل، تپه باستانی سلاله و شاه‌تپه‌سی که محل تاجگذاری نادر شاه افشار است از جمله آثار تاریخی گرمی به حساب می‌آید.

جمعیت

جمعیت این شهرستان در سرشماره نفوس و مسکن 1390سال به هشتاد و چهار هزار و دویست و شصت و هفت نفر رسید. مردم این شهرستان مسلمان و شیعه می‌باشند و به زبان ترکی آذربایجانی سخن می‌گویند.

 

جاذبه‌های گردشگری

شهرستان گرمی آب وهوایی مطبوع و خنک در تابستان و زمستانهایی نه چندان سرد دارد. وجود کوه‌های سر سبز، چشمه ساران متعدد، دریاجه سد گیلارلو، منطقه جنگلی اینی و آلای له، رودخانه‌های دره رود، بالهارود، جیین چایی، روستاهای تنگ، تولون، خان کندی، قوزلو ، داش دیبی، بیک باغی، افجه، مولان، آوسوران «av,soran» مکاتبات دولتی افسوران، سالالا سلاله، الگو:اله دره و سایر روستاهای منطقه قره آغاج از جاذبه‌های دیدنی آن می‌باشد. از محلات قدیمی این شهر می‌توان محله موجره، قالاباشی، یوخاری باش (صاحب الزمان) چشمه باشی را نام برد. همچنین در روستاهای اطراف چندین زیارت گاه وجود دارد که در محل به آن اوجاق می گویند مثل اوجاق روستای آلازار که معروف است متعلق به‌امامزاده محمدبن حنفیه می‌باشد. اوجاق روستای قلعه برزند که متعلق به‌امامزاده محمدبن هاشم است و اوجاق میروو که به نواده پیرزید تعلق دارد.

دریاچه سد گیلارلو ازدیگرنقاط گردشگری می‌باشد.

تاریخچه

قدمت تاریخی این شهرستان چند صد سال هم تخمین زده می‌شود. آثار و اشیاء تاریخی ارزشمند مربوط به دوره ی ایران باستان که از منطقهٔ گرمی کشف شده در موزه ی کاشان نگهداری می‌شود. تپه باستانی (آغامعلی تپه سی) سند معتبری از پیشینه تاریخی این شهربوده که در ۹ کیلومتری شهر و در نزدیکی روستای (شوکورلو) واقع است. همچنین اولین پارچه در تپه همت که دراصل به رنگ قرمزبوده ودارای زمینه شطرنجی با نشان صلیب شکسته یا همان گردونه خورشید یا گردونه مهر می‌باشد بافته شده در ایران درتپه همت روستای سالالا (در مکاتبات دولتی سلاله) از توابع شهرستان گرمی کشف شده که هم اکنون در موزه ملی ایران نگهداری می‌شود. به تازگی سنگ قبرهای تاریخی در گورستان حفاظت شده روستای آلیله مغان (گئرمی) کشف گردیده این سنگ قبرها مربوط به دوره تیموری، اسلامی دارای نقوش هندسی دوره اسلامی است و آیاتی از قرآن کریم به خطوط نسخ عربی و کوفی بر روی آنها حکاکی شده‌است. گورستان آلیله باید جزو آثار ثبت ملی شده دانست، قدمت سنگ قبرهای شناسایی شده به ۷۵۰ سال پیش برمی گردد. حالت محرابی و گنبدوار این سنگ‌ها بیانگر این است که سنگ قبرها بر مزار افراد مذهبی و مورد احترام نصب شده‌اند. در روستاهای رمضانلو، دریامان و پرمهر آثاری از دوره اشکانی کشف شده‌است.

  • اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گرمی مغان؛ سایت اطلاع رسانی این شهر نوشته‌است:

شهرستان مغان که با نامهای موغان، مغکان، موقان و ولاسگان یا بلاسگان در متون جغرافیای تاریخی از آن یاد شده؛ به عنوان یکی از مراکز استقرار و زندگی اقوام پیش از تاریخ بوده‌است. یافته‌های باستان شناسی نشان می‌دهد که دشت مغان از دوران نوسنگی مسکون بوده‌است. نشانه‌هایی از سکونت این دوران در تراس دوم دشت مغان مشاهده گردیده‌است. اما نشانه‌های خیلی واضح و معتبر از سکونت گاههای دوران عصر مفرغ قدیم که به فرهنگ کورا _ ارس معروف است؛ از محوطه‌هایی چون نادر تپه سی آصلاندوز، خان تپه سی، کول تپه سی و یاریم تپه دشت مغان مشاهده شده‌است. در دوران عصر آهن که بلا فاصله بعد از عصر مفرغ شروع می‌گردد و در حدود ۳۸۰۰ سال پیش آغاز می‌شود؛ دشت مغان به عنوان حلقه ارتباطی بین مناطق تالش، دست اردبیل، دشت مغان جمهوری آذربایجان و شرق دریای خزر و استپ‌های بین رود کورا و ارس در شمال غرب جمهوری آذربایجان و جنوب گرجستان بوده‌است. در مطالعات عصر آهن جنوب دریای خزر به خصوص گیلان و تالش تاثیرات استقرارهای همزمان دشت مغان را به وضوح می‌توان مشاهده نمود. در دوران بعد یعنی هزاره اول قبل از میلاد دشت مغان مرکز سکونت اقوامهای گوناگونی مثل کادوسیها، آماردها، آلبانها، بلغارها، هونها، اورارتوها و مادها بوده‌است. در واقع بدلیل موقعیت جغرافیایی دشت مغان و ارتباط سهل الوصول آن با قفقاز اقوام ساکن در دشت مغان با اقوام مستقر در قفقاز جنوبی تقریبا یکسان بوده‌است. به طوریکه اقوام ساکن در دشت مغان همواره از یک نوع حکومت مستقلی برخوردار بوده‌اند. در دوران بعد از مادها و همزمان با دوران هخامنشیان این منطقه بین اقوام مختلف قفقازی دست به دست می شده‌است. تا اینکه در دوران اشکانی دشت مغان به عنوان یکی از مراکز تمدنی این قوم در آمد. در این دوران دشت مغان به دلیل نزدیکی به منطقه مورد مناقشه دولتهای اشکانی و روم یعنی آسیای صغیر و ارمنستان، بعنوان یکی از مناطق پشتیبانی از خطوط مقدم نبرد مورد توجه قرار گرفت. اگر نگاه واقع گرانه‌ای به اطراف روستای الی درق بیاندازیم دره‌ای وجود دارد که به جین دره سی مشهور است با نگاه دقیق به اطراف این دره می‌توان ورودی قلعه را بعد از سالیان دراز بخوبی مشاهده کرد در قسمت جنوب شرقی آن ودر محوطه باغی که درآن قسمت هست گورستانی وجود دارد که به گبروش مشهور بود وگورهای تاریخی وقدیمی بخوبی قابل مشاهده می‌باشد. در هنگام گردش در جین دره سی می‌توان بقایای اشکال و بناهای تاریخی را دید واگر بررسی کارشناسانه صورت پذیرد می‌تواند سبب کشف واقعیاتی گرددو بیان نماید که این محل قبلا چه نام داشته و محل اسکان چه افرادی بوده است.

در این زمان بود که جمعیت ساکن در دشت مغان سیر صعودی پیدا کرد و وجود قبور خمره‌ای شکل و نیز قبور نوع قدیمی تر دوران اولیه اشکانی یعنی تخته سنگهای بزرگ و قبور صندوقی شکل موید این مطلب هستند. در منطقه موران تجمع این نوع قبور و استقرارهای روی تپه‌های کوچک طبیعی که در بین مردم منطقه به اصطلاح ” دوه بوینی ” یعنی گردن شتر شهرت دارد؛ نشانگر افزایش جمعیت نسبت به دوره‌های قبل دارد. کثرت استقرارهای دوران اشکانی بسیاری از محققین و پژوهشگران و حتی مردم منطقه را به پذیرش در دوران ساسانی دشت مغان حد فاصل قلمرو ساسانی و دولتهای قفقاز بوده‌است. در این دوران شمال دشت مغان یعنی محدوده‌های فعلی شهرستان پارسآباد و تراس اول دشت بیشتر مورد توجه واقع می‌شود. در این دوران با ایجاد شبکه آبیاری وسیع قسمتهای اعظم تراس اول دشت مغان زیر کشت می‌رود. یافته‌های اخیر باستان شناسی کانالهای عظیم انتقال آب رود ارس را به قسمتهای داخلی تر دشت تقریبا همین محدوده فعلی کانالهای آبیاری، تایید می‌کند. در دوران اسلامی دشت مغان سالهای اولیه خلافت عباسی بطور مستقل به حیات خود ادامه می‌دهد. در این دوران بابک با ایجاد قلاع نظامی در دشت مغان، مشگین شهر، منطقه قره داغ سالها در مقابل حکومت خلافت عباسی مقاومت می‌کند. تا اینکه با خیانت تنی چند از نیروهای تحت امرش مغلوب حومت عباسی می‌شود.

در جنگهای سال ۹۲۰ ه - ق معتصم عباسی که بر اثر شکست‌های پی در پی سپاهان بغداد و کشتار عظیم بابک ناراحت بود. جاسوسانی به بلاد بابک فرستاد (نقاطی که در آنجا بابک بر ضدخلفای عباسی قیام کرده بود) تا اطلاعات راجع به وضع جغرافیایی و راههای آن نواحی و شیوه جنگ بابک و قشون وی را به دست آوردند. یکی از محلهای تاریخی این شهرستان که محل تاخت و تاز واقع شده دهستان برزند (روستای قلعه برزند) می‌باشد که در سال ۲۲۰ ه -ق حیدربن کاووس ملقب به افشین از طرف معتصم عباسی مامور دفع غائله بابک عازم آذربایجان شد وی محل برزند را قرارگاه خود ساخت و به ساختن استحکامات بین برزند و اردبیل پرداخت و راههای تحت نفوذ را ساخت از دیگر مناطق تاریخی و قدیمی وجود اوجاق -اوجاق برزند در روستای قلعه برزند معروف به محمدبن حنیفه، اوجاق آلازار و اوجاق دریامان در روستای دریامان می‌باشد. همچنین از روستاهای قدیمی شهرستان سلالا، شکرلو، شیخلار، زنگیر، پرمهر، کلانسورا، قلعه برزند، اوجاق آلازار.. شاه تپی سی زیوه (معروف به چای زیوه) داش زیوه، یل سوئی (بواسطه قلعه تاریخی) انی – دریامان – دیزج و صدها روستا و محوطه‌های منطقه انگوت و موران می‌باشد.

تقسیمات کشوری

  • بخش مرکزی شهرستان گرمی
    • دهستان اجارود غربی: شامل روستاهای تولون، خان کندی، لسکه درق، عزیزلو، سلیمانلو، مشهدلو، بنه، جین کندی دریامان، دیزج، بیلداشی، مغوان یا موغان، تکانلو، اونبیربیگلو، بشیرلوی علیا، چونزه علیا، رحیملو، شوربلاغ، گیلارلو، مجیدلو، شهرک ولیعصر، ارمارمشهدلو، انگورد، اولی کندی، بشیرلوی سفلی، تازه کندلنگان، تکدام، تولیر، غفارکندی، چونزه سفلی، چونگنش، قره قوچ /حجت اباد، داش بلاغ، لله بلاغی، امیر کندی، لنگان
    • دهستان اجارود مرکزی: شامل روستاهای: اوجاق الازار، امراهلو، ایلخچی سفلی، حسن کندی، خانبلاغی، زنگیر، اژدرلو، القناب، ایلخچی علیا، حمزه خانلو، قهرامانلو، ماه پری
    • دهستان انی: شامل روستاهای: اینی علیا، اینی وسطی، اینی سفلی، ایزماراسفلی، ایزمارا علیا، قنبرلو، ایلخچی علیا، الیله، بیرق، جی جال، شاوون، قوزلو.
    • دهستان اجارود شمالی (به مرکزیت روستای شکرآب) شامل روستاهای: ارانچی، انگورتلار/اژدرلو، چونه خانلو، سیدکندی، شکراب، شکرلوی سفلی، فرضی کندی، هاچاکندتازه، قاطریوران سفلی، قاطریوران علیا، بابی کندی، بهرام اباد، بیک باغی، حواس کندی، خامسلوة، ساری نصیرلو، شکرلوی علیا، شوردرق انی، صغیرلر، قزل گونی، کچلر، کله سرسفلی، کله سرعلیا، مشهدلو، نجفقلی قشلاقی، نقاره

شهرها:  گرمی

  • بخش انگوت انگوت (Üngüt)
    • دهستان انگوت شرقی
    • دهستان انگوت غربی
      • شامل روستاهای قره آغاج سفلی -قره آغاج علیا-زیوه-قره خان بگلو-آقامحمدبیگلو-اللهیارلو-گوده کهریز-قوزدی-قوری دره-سیدلر-لکره آباد-قلیج خانلو-
    • دهستان پائین برزند شامل روستاهای: ارزنق، اسمعلی کندی، تکبلاغ شرفه، توسانلو، دامداباجا، شرفه، شاهماربیگلو، قاسم کندی، نصراله بیگلو، نوراله بیگلو، ابراهیم کندی، آقداش علیا، آقداش سفلی، تکدام، داشبلاغ، حاج احمدکندی، حسین خانلو، درگاهلو، دمیرچی دره سی علیا وسفلی، طاووس دره سی، علی محمدلو، ماراللوی کلبلو، میکائیل دره سی،

شهرها: تازه‌کند انگوت

  • بخش موران (Moran)
    • دهستان اجارود شرقی
    • دهستان آزادلو(آزادلی)

روستاها: این شهرستان 325 روستا دارد.

ایستگاه هواشناسی گرمی

ایستگاه هواشناسی گرمی از نوع سینوپتیک اصلی بین‌المللی ۱۲ ساعته بوده و در زمینی به مساحت یک هکتار در غرب شهرستان گرمی واقع شده‌است.

تولیدات صنایع دستی شهرستان گرمی

تولیدات صنایع دستی شهرستان مغان شال‌بافی، ورنی‌بافی در بخش انگوت شمالی و غربی، قالیبافی در بخش مرکزی و منطقه برزند انگوت، گلیم‌بافی در بخش مورال، جاجیم‌‌بافی و شال‌بافی بیشتر به صورت پراکنده بین عشایر شهرستان رواج دارد و معرق چوب و نگارگری در خود مرکز شهرستان انجام می‌گیرد که سابقه 10 ساله دارد.

از عمده محصولات صنایع دستی شهرستان مغان که شهرت جهانی دارد ورنی مغان است که از جمله اصیل‌ترین و مرغوب‌ترین تولیدات صنایع دستی استان اردبیل می‌باشد. غذاهای محلی این خطه از کشورمان انواع کباب، آبگوشت، دیزی، کوفته و دلمه و سوغات گرمی نیز شامل کره حیوانی و عسل است. گرمی دارای 9 رشته رودخانه محلی با میزان آب‌های سطحی 153 میلیون مترمکعب و ظرفیت آب‌های زیرزمینی 314 میلیون مترمکعب است که مقدار زیادی از این آب‌ها به خاطر عدم وجود سدهای ذخیره‌ای به هدر می‌رود.

تولیدات زراعی شهرستان

تولیدات زراعی این شهرستان غلات، حبوبات، صیفی‌جات، انواع میوه و ... است که این شهرستان از لحاظ تولیدات کمی و کیفی چند سال است که مقام نخست کشور را کسب می‌کند. شهرستان گرمی با تمام جاذبه‌های گردشگری و تاریخی خود نوروز امسال را میزبان شایسته برای مسافران و گردشگران نوروزی این خطه از کشورمان است.

شهدای شهرستان

شهرستان گرمی 311 شهید در دوران دفاع مقدس به انقلاب و کشور عزیزمان ایران تقدیم کرده است.



نظرات اخیر